کئچلین ناغیلی

گونلرین بیرینده بیر کچل وار ایدی. اؤ، کوسا ساققال بیر تاجیره نوکرچی لیک ائلیردی. تاجیر چوخ خسیس، هم ده یامان ظالیم آدام ایدی. صاباحدان آخشاما کیمی کچلی اورادا – بورادا ایشله دیب، آخشام بیر هفته دن قالما قورو چؤرک قیریقلارینی زحمت حقی عوضینه اؤنا وئریب ائولرینه یولا سالیردی. کچل قورو چؤرک یئمکدن آغزی یارا تؤکمیشدی. یئنه بیر گون آخشام قورو چؤرکلری گؤتوروب ائولرینه گئدنده یولدا تاجیرین بالاجا اوغلی کچله قوشولوب اونلارا گئتدی.

کچلین بیر قوجا نه نه سی وار ایدی. اؤ، قورو چؤرکلری قازانا قؤیوب اوستونه سو تؤکردی کی، بیر آز یوموشالسین. کچل چوخ آجمیشدی. قورو چؤرگی دیشینه چکیب یئمک ایسته ییردی. یازیغین دیشینین بیرینی چؤرک سیندیردی. کچل باشلادی اوفولداماغا.

تاجیرین اوغلی کچله باخیب دئدی:

پينه چي

بيري وار ايدي ، بيري يوخ ايدي . بير پادشاه وار ايدي ، عمرونده ئوز سراييندان باشقا هيچ يره چيخماميشدي . گونلرين بيرينده پادشاه كتابلارين بيرينده اوخويور كه ، بس قديم لرده بعضي پادشاهلار ، هردن بير تغيير لباس اولوب ئوز ئولكه سيني شهر به شهر ، كند به كند گزرميش ، بازاردا ، دكاندا آداملارلا دردله شرميش ، كاسيب – كوسوبون ائوينه گئديب دردلرين ئويره نرميش .

پادشاه كتابي اوخوياندان سونرا وزيريني يانينا چاغيريب دئيير :

-          وزير ، ايته ييرم بير شهريمي گزيم ، گوروم نه وار ، نه يوخ ، سن نه مصلحت گورور سن ؟

وزير دئدي :

پادشاهلا پينه‌چي

بير پادشاه باش وزيريني ئوز يئرينه قويوب ، او بيري وزيري ايله تغيير لباس اولوب ئولكه‌ني گزمگه چيخير . ايكيسي‌ده درويش پالتاري گئيينيرلر كي ، اونلاري تانييان اولماسين .

شاه وزيري ايله آز گئدير ، چوخ گئدير يولده بير كيشيه راست گلير . كيشي ايله ساملاشيب باشلاييرلار گئتمگه ، گورور كي كيشي ده اونلارلا گئدير . اودور كي ، دئيير :

ـ كيشي ، ايندي كي ، بير يرده گئديريك ، گل يولا نردبان سالاق .

كيشي دئيير :

پادشاهلا آرواد

بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی، بیر قیز وار ایدی. او، چوخ قوچاق، پهلوان کیمی بیر قیز ایدی. گونده اوچ چؤرک یاریم یه­ییب، اوچ کلف یاریم دا یون اگیرردی. یه­مگی بیر گون آز اولاندا ایشله­یه بیلمزدی.

گونلرین بیرینده اوچ چؤرک یه­ییر، یاریسی اولمادیغی اوچون دویمور. اونا گؤره چیخیب دامین اوستونده دئییر:

- اوچونو یه­دیم یاریم وای! اوچونو یه­دیم یاریم وای!

ائله بو زامان کوچه­دن بیر تاجر کئچیرمیش. تاجیر قیزین بو سؤزلری­نی ائشیدیب قونشولاردان سوروشور کی، بونا نه اولوب؟

 اَر – آروادین ناغیلی

ایکی قونشو وار ایدی. بیرینین اَری زورناچی، او بیری­نین اَری کاسیب بیر پینه­چی ایدی. کاسیب کیشی­نین آروادی بیر گون زورناچی­نین آروادیله صحبت ائدیردی. بیردن آروادین اَری تویدان گلیب چوخلی پول، خونچا گتیردی. کاسیب کیشی­نین آروادی ائوه قاییدان کیمی اَرینه دئدی:

- کیشی، گونو صاباحدان بیر زورنا آلارسان، گئده­رسن تویلارا، ئوزگه­لری­نین اَری کیمی سن ده پول قازانیب، خونچا گتیررسن.

کیشی دئدی:

آذربایجان ناغیللاری

اوخ خائین ناغیلی

کئچمیش ایام­لاردا بیر کیشی وار ایدی، کاسیب­چیلیقلا گون کئچیریردی. هر گون گئدیب دنیزه تور آتار، بالیق توتار، ساتیب بیر تهر دولاناردی. اونون احمد آدیندا بیرجه اوغلو وار ایدی. بیر گون احمد اون دورد یاشینا چاتاندا آتاسی اونو یانینا چاغیریب دئدی:

- اوغول، منیم هئچ بیر علمدن خبریم یوخدور، ئوزو ده یازی – پوزو بیلمیرم. اونا گؤره ده عومروم –گونوم دریایا تور آتیب، بالیق توتماقلا کئچیب. ایندی گؤرورسن کی، قوجالیب، اَلدن دوشموشم. داها تور آتماقا طاقتیم یوخدور. ایسته­میرم سن­ده منیم کیمی اولاسان. اودور کی، سنی اوخوماغا گؤندرمک ایسته­ییرم بلکه بیر علم ئویره­نیب، آدام اولاسان. منیم کیمی عذاب – اذیت چکمیه­سن.

احمد دئدی:

بير وارايدي بير يوخ ايدي . كئچميش زمانلاردا بير قارينين احمد آدلي نوه سي واريدي اونلار چوخ كاسب دولانيرديلار . قاري هر گون بير جوراب  توخويوب ساتاردي . قازانديغي پولو نوه سينه وئريردي كي , گئديب يئمك آلسين . يئنه بير گون جوراب ساتيب پولونو نوه سينه وئردي كي ,چؤره ك آلسين .احمد بازارا گئدنده آداملارين بير ايتي برك دويديكلريني گوردو يازيق ايت گاه اورا قاچير گاه بورا , هيچ كيمين اونا رحمي گلميردي . احمد ايره لي دوروب دئدي  :

ــ اي جماعت بو يازيق حيوان سيزه نئيله ييب كي ,اونو دويورسينيز؟ آلين چؤره ك پولومو وئريم سيزه ايتي وئرين منه .آداملار احمدين پولون آليب ايت وئر ديلر اونا .احمد ايتي گوتوروب ائولرينه قاييتدي  . قاپيدان ايچري گيره نده ننه سي گؤردو  نوه سي الي بوش گلير .يانيندا دا بير ايت كوچوگووار . اودور كي دئدي :

خسيس خانلا عقللي اوغلان

بيري وار ايدي ، بيري يوخ ايدي ، قديم زمانلاردا بير خسيس خان وار ايدي . خانين بويوك بير ايلخسي واردي . دنيادا نئجه آت دئسن اونون ايلخي‌سيندا تاپماق اولاردي . چوخلاري‌نين بو آتلاردا گوزي قالميش‌دي . خانين آتلاريني قولدان قوتلي ، ساغلام گوزنچي‌لر قورويورديلار . يايدا آتلاري قوروماق ، اونلارا باخماق آسان اولوردي . قيشدا ايسه چتين .

بير ايل همين محالدا چوخ سرت . قيش كئچدي . قاردان ، چووقوندان گوز ـ گوزي گورسوردي . خان كيمه دئيرديسه ، اونون ايلخي‌سينا گوزتچي‌ليك ايتمكدن هامي بويون قاچيريردي . خان علاج‌سيز قاليب جار چكيردي كي ، كيم منيم آتلاريما بيرجه گون گوزتچي‌ليك ائله‌سه ، اونا اوره‌گي ايسته‌ديگي آتي وئره‌جگم . خانين آتلاريندا گوزو اولان جوانلاردان كيم راضي‌ليق وئريرديسه آرزولارينا چاتا بيلميردي ، گئجه‌ني اورادا دونوب قاليردي . بونو گورن خسيس خان هم سئوينير ، هم‌ده قورخوردي ‌كي ، اگر قيش بئله سرت كئچسه داها اونون آتلاريني قوروماق اوچون محالدا آدام تاپيماياجاق‌دير .

آذربایجان ناغیللاری

قوجانین کلگی

بیر قوجانین احمد آدیندا بیر اوغلو وار ایدی. اوغلان ناخیرچی­لیق ائله­ییردی. بیرگون کوچه­ده یولداشلاری اونو آلدادیب دئدیلر:

- اده، سنین یولداشلارین هامیسی ائوله­نیب، بس سن نیه ائولنمیرسن، ایندی گئدرسن ائوه، آتانا دئیه­رسن سنی ائولندیرسین. ئوزی­ده پادشاهین قیزینی آلسین، او ساهات آتان گئدیب پادشاهین قیزینی سنه آلاجاق.

احمد هم جوان، هم­ده هر سؤزه اینانان ایدی. او اوشاقلارا ایناندی. آخشام ائوه گلن کیمی آتاسینا دئدی:

- آتا، بو ساهات گئدیب پادشاهین قیزینی منه آل.